ปากแห้งระหว่างคีโม/ฉายแสง
เกิดจากอะไร ดูแลอย่างไร

ทำไมปากแห้งถึงกระทบชีวิตประจำวันมากกว่าที่คิด

ปากแห้งระหว่างการรักษามะเร็งไม่ใช่แค่ความรู้สึกไม่สบาย แต่กระทบการกิน การนอน การพูด และคุณภาพชีวิตโดยรวมอย่างเป็นรูปธรรม

ทำไมคีโมและฉายแสงถึงทำให้ปากแห้ง

ต่อมน้ำลายไวต่อการรักษามะเร็งมากกว่าที่หลายคนรู้ ด้านล่างนี้คือสาเหตุหลัก 5 ข้อที่อธิบายได้ตรงที่สุด

• 1

  ยาเคมีบำบัดกระทบเซลล์ที่แบ่งตัวเร็ว

  เซลล์ผลิตน้ำลายแบ่งตัวค่อนข้างเร็ว จึงได้รับผลกระทบจากยาคีโมได้ง่าย ทำให้ปริมาณน้ำลายลดลงชั่วคราวในระหว่างรักษา

• 2

  รังสีบริเวณศีรษะและคอโดนต่อมน้ำลายโดยตรง

  ผู้ป่วยมะเร็งศีรษะ คอ หรือช่องปากที่ได้รับฉายแสง อาจมีต่อมน้ำลายอยู่ในบริเวณฉาย ทำให้ต่อมทำงานน้อยลงและอาจเป็นระยะยาวหรือถาวร

• 3

  ยาแก้คลื่นไส้และยาแก้ปวดบางชนิด

  ยาหลายตัวที่ใช้ระหว่างการรักษา เช่น ยาแก้คลื่นไส้ หรือยาแก้ปวดกลุ่ม opioid มีผลข้างเคียงทำให้ปากแห้งเพิ่มเติม

• 4

  ดื่มน้ำน้อยลงเพราะเบื่ออาหารหรือคลื่นไส้

  เมื่อทานอาหารหรือดื่มน้ำได้น้อยลง ร่างกายขาดน้ำเล็กน้อยซึ่งทำให้ปากแห้งได้โดยตรง

• 5

  หายใจทางปากมากขึ้น

  คัดจมูก เมื่อยล้า หรือนอนหงาย ทำให้ผู้ป่วยหายใจทางปากมากขึ้น ซึ่งทำให้ช่องปากแห้งได้โดยตรงโดยไม่เกี่ยวกับยา

อาการที่มักมาพร้อมกับปากแห้ง

ปากแห้งมักไม่มาคนเดียว ตารางด้านล่างช่วยให้ผู้ดูแลสังเกตได้ครบขึ้นเมื่อดูแลผู้ป่วย

วิธีดูแลปากแห้งที่บ้าน 6 ข้อที่ทำได้เลย

วิธีเหล่านี้ใช้ควบคู่กับการดูแลของทีมรักษา ไม่ใช่แทนที่ หากมีข้อสงสัยให้ปรึกษาทีมก่อนเสมอ

• 1

  จิบน้ำเล็กน้อยบ่อย ๆ ตลอดวัน

  วางแก้วน้ำไว้ใกล้มือเสมอ จิบทีละเล็กน้อยทุก 15–30 นาที แทนที่จะดื่มครั้งละมากครั้งเดียว น้ำเปล่าอุณหภูมิห้องหรือเย็นเล็กน้อยมักทนได้ดีที่สุด

• 2

  เลือกอาหารอ่อนชุ่มน้ำ

  โจ๊ก ซุปใส ไข่ตุ๋น ผลไม้นิ่ม เช่น กล้วย หรือแตงโมปั่น ช่วยให้กลืนง่ายขึ้น หลีกเลี่ยงอาหารแห้ง กรอบ เผ็ด เค็ม หรือเปรี้ยวจัด

• 3

  ใช้น้ำยาบ้วนปากสูตรไม่มีแอลกอฮอล์

  แอลกอฮอล์ในน้ำยาบ้วนปากทำให้ปากแห้งขึ้น ควรเลือกสูตรปราศจากแอลกอฮอล์หรือบ้วนปากด้วยน้ำเกลือเจือจาง (เกลือ 1/4 ช้อนชาต่อน้ำ 1 แก้ว) ตามคำแนะนำของทีมรักษา

• 4

  รักษาความชุ่มชื้นในห้องนอน

  ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในห้อง โดยเฉพาะในช่วงนอนหลับ ช่วยลดอาการปากแห้งตอนกลางคืนและทำให้นอนหลับได้ต่อเนื่องขึ้น

• 5

  ทาลิปบาล์มไม่มีน้ำหอมสม่ำเสมอ

  ริมฝีปากแห้งและแตกได้ง่ายมาก ใช้ลิปบาล์มสูตรเรียบง่าย ไม่มีน้ำหอม ก่อนนอนและเมื่อรู้สึกแห้ง ไม่ต้องรอให้แตกก่อน

• 6

  แปรงฟันด้วยแปรงขนนุ่มและยาสีฟันอ่อนโยน

  แปรงฟันวันละ 2 ครั้งเป็นอย่างน้อย ใช้แปรงขนนุ่มพิเศษ (ultra-soft) และยาสีฟันสูตรไม่刺เคือง ไม่ใช้ไหมขัดฟันแรงในช่วงที่เยื่อบุบอบบาง

เมื่อไรควรแจ้งทีมรักษาทันที

อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูเองที่บ้าน ควรโทรแจ้งทีมรักษาหรือพาผู้ป่วยไปพบแพทย์โดยเร็ว